सैम zdechniesz - पूर्व की यादें


घटनाओं मेरे नानाजी Witold Ignaczewskiego द्वारा लिखे गए थे.

ये यादें और कुछ विचार केवल बदलती जलवायु स्थितियों में भूसे blazes के लिए बहुत मेहनत की एक छोटी और संक्षिप्त वर्णन कर रहे हैं. यद्यपि हम अपने आप को देखना है कुछ समझ में करने के लिए. तुम, लेकिन कल्पना कर सकते हैं समझ में नहीं आता.

हम में से प्रत्येक के रहे के बाद अपने प्रवास वहाँ है, लेकिन जब उसकी रास्ते में तथापि, अपने नाटक की गहराई में.

नक्शा देखें.

सैम zdechniesz

? यह 22 जनवरी 1945 को किया गया. उस दिन मेरे जीवन में इस दिन najsmutniejszym गया था. सौभाग्य से, से अब एक बड़ी बुराई में बदल दिया है. तारीख करने के लिए, जिसमें आप करने के लिए, पिता मेरे पति और हमारे बेटे wydarto. इस तिथि कभी नहीं भूल सकता है. इस przeprowadzaliśmy के ऊपर. मैं, और अपने पिता saneczkami पैकेज, और पर ths के शीर्ष पैकेज ट्रक wiozłam Kochany बेटा बैठ गया. के साथ दो अधिकारियों तेरा पिता को बताया है और उसे और फाँसी के रूप में uwięzili लिया एक जवान औरत में चल पड़े.
मेरे पति, मुझे लगता है कि उन की श्रेणी में एक साथ तुम दोषी हो सकता है और अच्छी तरह से आप के रूप में निर्दोष पता है, और मैं सबसे अच्छा क्या तुम जानते थे.
तुम, मुस्कान जोर दिया और दर्द, भय और निराशा szarpały दिल और यह जो आप को बचाने के लिए चाहेंगे किसी को भी नहीं था.?

उस शब्द को बचाया है और जो सोवियत संघ के अधिकारियों द्वारा तीसरे दिन Kole.Powiedziano मुझ में पहियों की मुक्ति के बाद कि मैं उनके साथ कुछ मिनट के लिए ही दस्तावेजों की जाँच करने के लिए जाना है मुझे गिरफ्तारी के समय उपस्थित थे मेरी पत्नी, Eugenia, के लिए छोड़ दिया. पत्नी सड़क है, जहाँ निरंतर में इंतजार करना पड़ा.
उसके घर के लिए बाजार और स्ट्रीट के कोने पर मुझे लागू करना. Grodzka, और फिर से एक है जो फर्श बैठी के अलावा दीवार Stefan प्लॉक, पहियों के साथ मोची के अंतर्गत पर, यह नहीं काफी कुछ भी नहीं था कि कमरे, के. मैं घबराया हुआ था और अधिक है कि मुझे एक बैग, दस्तावेज़ और मैं उसके साथ साथ में अंगूठी वैध के साथ की थी कि सभी आइटम लिया हैरत में डाला हुआ.

बहुत समय तक नहीं स्वयं pozostawialiśmy. जल्दी ही दूसरों को दिखाई दिया. वे Volksdeutsche, प्रतिबिंब और सोवियत POWs, डंडे और पूर्व न्यायाधीश एडवर्ड kolski Talarczyk अलग थे. उत्तरार्द्ध अकेला, के रूप में उसे करने के लिए कि हम पर विश्वास करने की जरूरत है की घोषणा की आए जर्मन, और उस के रूप में आवश्यक न्यायाधीश के लिए है. यह एक बड़ा आश्चर्य है जो अलग अलग लोगों के भिन्न किस्म का था शांति, के लिए जब यह wepchnięto गया था. नहीं przepuszczał है कि बिना अदालत अकेले बैठे हो जाएगा.

जल्दी ही वहाँ एक सुनवाई है, जो कम था और तथ्यात्मक है. नाम, पिता का नाम, नाम और जन्म वर्ष के. यह वास्तव में उन से कहा कि कुछ समझौते में नहीं है फर्क नहीं पड़ता. एक दो przesłuchujących के powątpiewanie कह रही व्यक्त की:

- यह एक जाने नहीं है
जब वह कमरे में, छोड़ गया है, बल्कि टिप्पण कहा
-जर्मन के साथ काम!
नहीं? मैं ने उत्तर दिया. मुझे एक ड्राइवर के रूप में काम किया.
यह भी सह --
नहीं? खंडन किया
- नहीं देखने के लिए! वहाँ, टाउन हॉल दीवार है, और एक रिवॉल्वर. साइन इन करें. यह हस्ताक्षर याद मत करो, मैं बहुत तुम्हारे साथ है, युद्ध के समय की वजह से बात नहीं करेंगे.

के रूप में एक आकस्मिक धन कैसे मैं तुरंत मरने के लिए भ्रम के संकेत, नहीं wydawał0o समझा पाने के लिए भी एक दर्जन या तो घंटे, जो आ सकता है. पर हस्ताक्षर किए और दूसरों को भय और मृत्यु और स्पष्टीकरण बाहर की बात के लिए. क्योंकि कोई भी नहीं स्तन को प्राप्त करने के लिए फ़ीड परवाह अपनी पत्नी पर खाया हमें करने के लिए, दिया है. हम नंगे बोर्डों पर अपने स्वयं के कपड़े में, और सोया सब कुछ हम हमें एक जमा लिया छोड़कर machorki था. उन्होंने कहा कि सामान्य है एक लूट रहा था. 25 जनवरी 20 किमी दूर Kłodawy करने के लिए हमें poprowadzono. दोस्तों की शादी और बड़े समूह के बाजार पुल की सुरक्षा करने से हमारे साथ थे. उन्हें करने के लिए अगला पारित करने की अनुमति नहीं थे.

पुल पर देखा और हाथ ऊपर उठाया के साथ उसकी पत्नी को देखा और आकाश में इंगित उंगली. के रूप में मैं इसे समझ:? भगवान हिरासत में आप गया है?. और यह हमारा आखिरी अलविदा गया था. फ्रॉस्ट वर्ष के मजबूत था. नहीं सभी गरमी से कपड़े पहने थे. बुजुर्ग आदमी केवल नौसेना में था, और अपने पैरों पर मोज़री था. यह और पूरे समूह से कुछ odstawał जाने के लिए मुश्किल था. गार्ड ले रहा przydrożnym स्तम्भ के लिए आराम करने के लिए, उस से कहा है और हमारे लिए अग्रेषित नहीं लगती है. कुछ समय के बाद pepeszy गार्ड के एक छोटे श्रृंखला पर जा कर दिया गया है और अकेले लौट आए. वह हमेशा के लिए बंद हो रहा है.

पूरे समूह को एक अनुरक्षक रूसी भाग गया. बाकी जो militias का आयोजन करने के लिए चढ़ युवा पुरुष, डंडे, रहे हैं. सब मुझे पता था कि और मदद करने का फैसला किया. यह अंत करने के लिए, upili ruskiego गार्ड और, क्या उसके पीछे हो रहा था देखने के लिए एक समूह के सामने वाले भाग नहीं लिया. मेरे पास आया और उन में से एक है कि मैं rowie में, शिनवार को poczekał और दूर परिवार के लिए एक पास के गांव में चले गए सुझाव दे.

मुझे लगता है कि, यह बहुत जोखिम भरा है और खतरनाक कागजात, बिना और एक ही समय में इस विश्वास में, कुछ है कि मैं दोषी हूँ सब आराम से बच, विचार

Kłodawie में फिर से सुनवाई है, जो एक कर्नल के बड़े भाग गया था. प्रश्नों के लिए, जैसा कि पिछले है, लेकिन जवाब में zaprotokołowanymi के साथ मेल खाना नहीं था. एक नए प्रोटोकॉल द्वारा, बारे में रिपोर्ट और मुझ से कहा:? Pajdziosz damoj चूँकि?. , क्योंकि रात में 27 जनवरी पर zamieci बर्फ लंबे समय से हथियार और पैरों के साथ जुड़े बीच में मत जाओ plandekami में अज्ञात ट्रक में Kłodawa हमें उठाए गए थे. हमें हथियारों के साथ और गार्ड रक्षा की साक्षात्कार और उपस्थिति की अनुमति नहीं दी. किसी तथापि, और कहा कि przejechaliśmy वारसॉ पहचान कुछ समय के बाद, पहले से ही गोधूली हम कैनवास कार उद्योग के एक मामूली rustling सुना.

Walczak पिता अपने बेटे से कहा:? यह अंत है. यहाँ हम rozwalą.? दोनों Kutno के साथ थे. नहीं, नीचे फेंका और एक बड़ा यार्ड में हम उतरे. यह Przyłęk शहर था, नगर पालिका Sobolew, जिला Chesham. वहाँ के अंतर्निहित saniach पर तख्तियों पढ़ने के लिए.
Prycze पहले से ही तैयार Oborze और पूर्व अस्तबलों में जीता, के रूप में किसी भी मंजिल के अभाव में ईंट की दीवारों और troughs है.

यहाँ हम Liche भाग zupki और रोटी के टुकड़ों को मिलता है. जो खुशी के आसन्न barns से हटा दिया गया है नहीं है चोकर, के साथ केक का एक प्रकार में piekąc आग करने के लिए एक छोटा सा dokarmialiśmy. के लिए है बहुत समय तक नहीं पर्याप्त कई लोगों के लिए. हम pośladu के साथ केक सेंकना करने के लिए, लेकिन यह भी कई था हड्डियों की कोशिश की. पर नगर पालिका Grzegorzewie के कार्यालय में एक पूर्व कर्मचारी. इस चक्र, Ebertowi के तारों घुसना करने के लिए और गांव के निकट दिखाई की ओर दौड़ में सफल रहे. Przepuszczał है कि वहाँ शरण है. है, और पता नहीं है कि वहाँ ryscy, एक आग में पीछे के पर ले लिया और सामने हैं plamiąc सफेद बर्फ के खून गिर गया.

13 फरवरी wymaszerowaliśmy फिर से अनजान में. रात को हम Rykach में बंद कर दिया. वहाँ के अगले दिन 25 लोगों के चारों ओर जारी किए गए. सभी न्यायपालिका की. वह शायद एक जो लियॉन CHAJN? Kiedzy ल्यूबेल्स्की में वर्णित हैं समूहों में से एक है वारसॉ था? पी. 78? 85. हमें उम्मीद है कि हम इन 25-piers के रूप में मामला है और लकड़ी, पर विचार करेगा में मार्च को जारी रखने के लिए uszykowani. दुर्घटना हिमपात और वर्षा और मेरे पास एक आदमी खड़ा एक गार्ड करने के लिए, ध्यान आकर्षित ने कहा:? यह कुछ भी नहीं है. सभी वर्ष दौर जहां यह होगा बर्फ जाओ?. यह हम पर निर्वासन पर जाना कि यह कह uświadomiło हमें जब तक नहीं था? व्हाइट भालू?, और ल्यूबेल्स्की नहीं करने के लिए हमारी न्याय प्रणाली की देखभाल में. एक आरंभिक रिलीज और अपने घरों में लौटने के लिए Rozwiało उम्मीद है. एक ही समय पर, सवालों को जन्म दे दी: क्या मतलब है? किसी भी विचार के बिना मुकदमे के बिना मेरा पोलिश नागरिकों,,, हम ने सोवियत संघ की गहराई में भेजा जाना है. इन सवालों खुद, जोर से नहीं थे, क्योंकि सब? Rozgawory? निषिद्ध हैं. शॉट के खतरे के तहत सही में कदम या छोड़ दिया भटकने करने की अनुमति नहीं थी. Zostawać मत बनो. अगर किसी को सामने और kucał करने के लिए, शारीरिक जरूरत przemykał तय करने के लिए और पिछले श्रृंखला से साथियों चाहते थे यह नहीं था तर्क है कि.

मेरी स्मृति में जंगल की छवि को राजमार्ग से करीब 100 मीटर, उड़ान और krakające था कौओं. लगभग मैं मेरे पीछे किसी की आवाज सुन आज:? डार्क, और हमारी हड्डियों rozdziobią कौओं?. वह आदमी है? क्योंकि तुम क्या आशा खोने के लिए नहीं आया था मैं, यह शक है.

Dobrnęliśmy Dębina करने के लिए. ओक सीट? Orląt स्कूलों? नष्ट कर दिया गया था. Zrujnowane घरों, टूटी खिड़कियां, कि बोर्ड या प्लाईबुड से बदला गया कांच की कमी है, और सड़कों खाली है.
दूर जा के साथ sirens की ध्वनि जो इतना बहुत gwizdu हमारी बारी से अलग parowozowych, था.

मैं कहीं के लिए, पायलट की वर्दी और हवाई अड्डों पर दृष्टि को रोक हवाई अड्डे और उसके भवनों के निशान देखने के लिए देखा. शहर की छाप wymarłego दी.
है हमें ट्रैक करने के लिए और हमारे वैगनों के लिए इंतजार कर रहे, गाड़ी के बाहर देहत्याग uchodzącego trays के रूप में ओवन और शौचालय के blaszanym बीच के साथ कवर का नेतृत्व किया. नहीं चारपाई, कोई अन्य वस्तु. अब तक, हम की क्षमता बर्फ धोने के लिए किया है. अब कुछ 70 इतना सब सप्ताह है, जो, समय समय पर, अनियमित के दौरान, वे razowego रोटी के साथ rusks की एक छोटी थैली में हमें डाली और एक तरल बुलाया सूप, दिया बनाया बैठे जो में, हम भी है wrzucano preserves के बाद piliśmy के डिब्बे छोटी मात्रा में. Piliśmy इतनी जल्दी,, कि वह प्राप्त उनकी बुराई साथी कलाकारों के लिए. जो अब सूप नहीं nadstawiaæ के डिब्बे था.

16 फरवरी परिवहन गया था. लेकिन हम यात्रा की दिशा में सूर्य orientowaliśmy देख रहे हैं. दुर्भाग्य से, इस दिशा पूरब और एक मामूली विचलन था 3 सप्ताह के लिए, और बना रहा है कि समय में परिदृश्य बदल गया है.

था, और अधिक से अधिक lasów.Kiedyś sterczące kikuty पेड़ों कई किलोमीटर पर तैयार की ओर देखकर आश्चर्यचकित कम से कम मकानों को देखा. यह जंगल का एक चित्र को आग के बाद किया गया. एक महीने के समय के लिए धो मत करो, zarośnięci, zawszeni, भूख और zziębnięci, पोषण sucharami razowego रोटी और solonymi śledziami, प्यास पानी, आशा की संभव मदिरा के विचार में हमारे देश के लिए वंचित, अपराधियों और निराशा के रूप में तेजी से इस देश और परिवारों को छोड़ दिया, हम रुके में बदल जाएगा इलाज कानून के बाहर.

भी पोलिश सैनिकों में दो बार हमारे बाद के वर्षों के दौरान, मुलाकात की अधिसूचना के रूप में हमें सहायता करने से मना कर दिया, यहां तक कि परिवार, मदद की नहीं, नहीं तो बहुत पहले कि वे एक ऐसी ही स्थिति में थे. या हो सकता है कि हम सब traitors रहे हैं उन्हें otumaniono? शायद है कि हमारे साथ आने के डर से, हमारे परिवहन?

ऐसी परिस्थितियों में उस सुबह, किसी ने पहले से ही, कि रात को वह मर हमें छोड़ दिया है हमें dziwiło नहीं है. वह साल Ostrowscy Gosławice से 83 साल पुराने पिता और बेटे, अपने 60 मृत्यु हो गई. पर वह मर गया, जर्मन Kutno में बंधुआई में ले लिया प्रमुख. मौतों दूसरों जिनके नाम भी नहीं पता था. इस ट्रैक पर एक सामान्य गिट्टी सीधे तरह उन्हें फेंका. किसी को, उसके पांवों को, wsadził pachy और ciągnął, podkładach के बाद एक मृत tłukła के सिर अजीब तरीके से उठाने के तहत उन्हें पहनने के रूप में है और अगर हमारे लिए विदाई में, ukłonach या przytakiwaniu हमारी त्रासदी गिरने ले आया था.

Postojach पर आवाज रो ओढ़ा हुआ था सुना:? वाटर्स! पानी!?. और यद्यपि szpary पानी की एक धारा के रूप में देखा गया था tendre इंजनों में, कोई नहीं पानी नहीं दिया है बहना के लिए. कार में Lizaliśmy oszronione धातु भागों. कि फिर जो हमारे मल के wypuszczaliśmy के डिब्बे वेतन के छेद, द्वारा obrywanych पट्टी शर्ट के साथ sznurkach है meshwork पर, जिसके दौरान कुछ बर्फ को रोकने कैन्ड को चलाने की ट्रेन की. लेकिन यह पानी के लिए क्या था? यह डोप पता नहीं है जो. घृणा का नेतृत्व के अपने ही शरीर को गरम पीने के लिए.

Piecyk से पाइपों को दूर करने के बाद गाड़ी की छत में एक छेद के माध्यम से कुछ बर्फ स्कूप करने के लिए या इस घटना को पकड़ने की कोशिश की. तो फिर शॉट्स सुना रहे थे. पानी के समूह के प्रशासन के अनुरोध पर प्रतिक्रिया व्यक्त की:?

नहीं लेडी!
-शूट करने के लिए? proszący कहा
-क्यों? बहुत बुरा गेंद. सैम zdechniesz.

पर प्रत्येक वैगनों को रोकने और ध्यान से नियंत्रित थे बोर्ड ढीला नहीं कर रहे हैं. यह अंत करने के लिए, दीवारों एक विशेष हथौड़ा opukiwane थे. वहाँ है, कि जब दरवाजे, और बदले की, और जो कुछ अपने जूते, जैकेट या अन्य कपड़ों या पैंट उतार भेजा खाना और पानी zjawiało कई skośnookich dryblasów, खोल रहे हैं, जब वह संकेत से इनकार कर दिया, कठोरता से पीटा गया था, और यहाँ तक कि skatowany और उसके कपड़े का हिस्सा खो दिया है zabranej उसे डकैती के सामान्य कोर्स. कभी नहीं कब, कौन और में वे क्या पसंद आने के लिए मशहूर है. मैं और खो दिया है अपना कोट और जूते. मैं पिटाई के बिना देते हैं. मैं एक खपरैल और trepy के लिए मिल गया. अच्छे और कि. कम से कम से कम marzł में. और इन पद्धतियों के समूह के अनुमोदन के साथ हो रहे थे. Skośnookimi दाऊद और यहूदी Wieleńszczyzny के साथ सहयोग किया. शायद? Własowiec?, लेकिन क्योंकि वे जर्मनी की वर्दी पहनी थी. उनके कार्य करता है, जब वह खुद एक शिविर में हमारे साथ मिल गया पछतावा है. उन्होंने कहा कि कोयले की खान में काम किया और हमारे जाने के लिए इस शिविर से बच गई. Mściliśmy उस पर नहीं हो.

ऐसी स्थितियों में, हम Baskaja ने रेलवे स्टेशन पर पहुंच गया. हम ट्रेन के बाईं ओर पर उतरा. Budyneczku स्टेशन के अलावा और में, बर्फ के ही हवाई जहाज़ कुछ cottages दिया था. यहाँ जो अलगाव बनाने आयोग, इससे पहले निधन हो गया. हम पहियों: Stefan प्लॉक, एडवर्ड Talarczyk और मैं एक साथ होना करने का निर्णय लिया है, और इतनी के बारे में 500 लोगों के एक समूह में खुद को पाते हैं. इस समूह में, दूसरों से कम आगे, ड्राइविंग के तीन दिन के बाद भी एक शहर में रैंप पर 1957 के लिए 1940 से एक महत्वपूर्ण नाम Mołotow के साथ, पहले और अब पेर्म हमें उतरा गया था. Słaniających और बमुश्किल powłóczących पैरों को स्नान, करने के लिए हमें zaprowadzono जिसमें dowoli पानी के लिए पहली अति लोभ से napiliśmy. Ostrzyżono हमारे और wygolono, और कपड़े बनाया? Wszobojki?. पर थोड़े समय के लिए बदल दिया क्योंकि हम साबुन और पानी प्राप्त नहीं किया एक और आगे स्नान भाषण, नहीं था और ठंड के साथ.

बड़े Baskaja के शेष हिस्से का भाग्य बाद में एक और शिविर में सीखा. लेकिन इस पर और आगे. उसी दिन Mołotowa और 14 मार्च Kiziel के साथ शहर है, जहां हम संक्षिप्त kopaniu पर सुबह से सांझ तक Zmrzlá पृथ्वी rowu एक सामान्य ब्लेड और kilofami काम कर रहे करने के लिए आ छोड़ दिया है.
रोटी और जो पेट के माध्यम से पारित गेहूं अनाज, के साथ सूप के 400 ग्राम के लिए खानपान अक्सर पचा नहीं है.

इस शिविर में थे डंडे, जर्मनी डिग्री volks से-to-balten और काला सागर deutschów, Ukrainians, Belarusians और विभिन्न nationalities के własowcy अलग में.
Kiziela हमें डंडे, यहूदियों लॉज़की से और siarczystym ठंड नंगे węglarkami एक कोयले की खान को पहुँचाया में कुछ Lithuanians के साथ? 33 Kapitalnaja? Jużnym Kospaszu में. दूसरों Gubachy या Beraźnik करने के लिए चला गया. इन बस्तियों और Youzhny Kospasz मध्य और उत्तरी की सीमा पर Permian ऊराल पर्वत के उत्तर के लिए झूठ.

कि,, लकड़ी के रसोईघर, कार्यशाला Szewska, stołówka, कपड़े धोने का कमरा मालिक suszyłką और wszobojką, भी? Krasnyi ugoł करने के लिए अगले छोटे थे इस शिविर में बैरकों? कि क्या है? लाल कोण? जिसमें अथक और देखभाल डॉक्टर Eliasberg लॉज़की के urzędował świetlica bolnica साथ ही. यहूदियों लॉज़की की है कि के दोषी थे पाताल की लॉज़की यहूदी बस्ती बच गई. वे कहते हैं, कि जर्मनी का खून नहीं था दोषी थे.

है कि सभी की और शीर्ष पर कांटेदार तार के साथ उच्च लकड़ी की बाड़ से घिरा है budkami strażniczymi załamaniach पर, और उनके हेडलाइट्स और gongi है, जो नियमित रूप से गार्डों द्वारा इस्तेमाल किया. तटस्थ और पट्टी की चौड़ाई एक से पहले सुख के साथ दुर्घटना बुरादा और समान रूप से zagrabione, kilkumetrowej एक tabliczkami बाड़ का, और जर्मन में कुछ उपशीर्षक कम:? Berbotene जोन! Schiess? रूसी और में:? Zapretnaja पत्नी! Streliu!?. बीच में एक लाल सितारे के साथ semicircular चाप, और नीचे चाप और रूसी में हमारी सुंदर शब्दों elevating प्रवेश द्वार गेट पर:? जय खनिक बेहतर होगा?. बैरक पीक दृश्य की दीवार पर तुरंत कोयला और कोयला गाड़ियां और शिलालेख की दीवार में ड्रिल के फाटक पार करने के बाद:? देवियों और अधिक कोयला, एक योजना से ज्यादा? ? रूसी में भी.

1 अप्रैल 1945 वर्ष के बाद तो-ब्रिगेड खदान के पास गया prowierce uszykowani फोन पर. तो हम में से एक ने खनिक करने के लिए किया गया है और हम के रूप में सम्मान किया जाता है? Speckontyngentu?. मैं सम्मान की सराहना नहीं कर सकते हैं इस दिन है, और क्या है कि कोटा गया था करने के लिए, कुछ पता करने के इरादे से किया जाना है.
बहुत, बहुत, फिर भी, मंजिल प्राप्त की है. उनके नग्न लाशों के पत्रक और सामूहिक कब्र के लिए wiozło में लिपटे जिस पर गाड़ी या स्लेज उत्तरदायी. Bedsheet के पक्ष और ciągnięto के लिए ले लिया. इस पत्रक से Turlał मृत खोल देना है और जो के नीचे zasypywano के रूप में वह पूरी तरह मारा गया था. कुछ समय के बाद, किसी को इस विचार पर कहा कि हाथों के जोड़ों पर nieboszczykom नाम और और मृतक तो अभ्यास के नाम के साथ तांबे स्ट्रिप्स की कल्पना करनी गिर गया.

फॉल्स का 1 मई पर ज़िक्र. सिर? कठिन परिश्रम के बाद? podniosłych बुलाया में शब्दों के संग्रह का आदेश दिया है कि एकजुटता पर? czarnoroboczych? uczcimy विश्व भर में और अधिक कुशल काम करने के लिए पर है और हम इस योजना पर urobku कोयला दे. इस समाजवाद और साम्यवाद की जीत के लिए लड़ने के लिए हमारे योगदान किया जाएगा.
सौभाग्य से, अपने भाषण गवर्नर जो इतने बुलंद अपील उसे काटने के द्वारा बिखरना करने के लिए और इस दिन को मनाने के आदेश दिए इस शिविर में आया था कि इस हद तक है, तो के रूप में दुनिया भर में जश्न मनाने के लिए बढ़ाया.
9-प्रसन्न तुम हो सकता है और धूप. काम करने के लिए सुबह संग्रह ब्रिगेड के दौरान रेडियो वक्ताओं? Pobieda pobiedzili कह रहा से संगीत के साथ चल रहा था?, अक्सर दोहराया. किसी ने इसे अनुवाद:? विजय और पराजित?. नेता इस शिविर का व्यक्तिगत रूप से इस घटना के बारे में हमें सूचित.
आशा है, कि अब वहाँ नहीं रह के शिविरों में हमें रखने के लिए आवश्यक है हम में शामिल हो गए. हमारे लिए अब upomni पोलिश सरकार, और युद्ध के अंत, के बाद से कि इस तरह की स्थितियों में भी, में अभी भी कुछ हफ्तों खड़े रहो.

Naively, कोई बात नहीं है कि इस सरकार ने हमें 25 जुलाई 1944 बेचा महसूस कर दिया है. और वह मर गया सवाल नहीं करता है? यह कैसे हो सकता है?. जवाब आज भी नहीं मिल रहा है.

खानों में एक काम करते हो? नश्वर तीन पारियों पर. यह एक गीला कोयले की खान है. हम गैस विस्फोट की सजा नहीं है. एकमात्र विस्फोटों कोयले की दीवार पर odstrzałów विस्फोट किया गया. लेकिन windscreen पहले से ही, Descenders एलेवेटर नीचे के दौरान में, हम पानी के साथ przemoczeni lejącą थे. हम ब्रिगेड विभाजित किया गया. ब्रिगेड के लिए przepychania और ट्रकों कोयले के साथ उठाने के लिए और एलेवेटर खाली भरा हुआ है. ब्रिगेड ने कोयला मुख्य गलियारे लिफ्ट करने के लिए अग्रणी में ऊपरी zsuwał खुदाई में जो है gutters, के बाद कार्बन odstrzale डाल करने के लिए. दीवार कार्बन podcinało तथाकथित? Kaczym dzibem? या क्या कहा था? wróbmaszyną? Electrically शक्ति है, लेकिन जो Tatarki चार महिलाओं का समर्थन को ढाल, एक मैनुअल एलेवेटर, ऊपर नीचे से सीखा.

ऊपर के cargoes undercutting होना पड़ा nawiercać छेद odstrzelających बरमा दो मीटर लंबाई. बोर्ड कोयले की दो मीटर और slanted इतना करने के लिए एक मीटर मोटी साठ सेंटीमीटर था कि अपने स्वयं के वजन के अंतर्गत गटर शीट zsuwał से कोयले. ड्रिलिंग दीवार में हमेशा एक पैर के नीचे था. और पानी की हर जगह kapały बूँदें ताकि के बाद ośmiogodzinnej काम सभी przemoczone गया था.

परिवर्तन के आदर्श का पालन करने के लिए किया था. मानकों के कार्यान्वयन के साथ रोटी के 600 ग्राम razowego mąka kukurydziana और ZUPKA plujkę, प्राप्त सरगम किया गया है wypluæ जई का आटा, सूप? Szczi के बाद से? शैतान जानता है क्या, Bałanda या nettles.

क्योंकि यह इस योजना में संशोधन करने के लिए या आवश्यक था मानक लागू नहीं किया था वहाँ अगले आठ घंटों के लिए नीचे रहने के लिए जब कि बदलाव था बार, रहे थे. खाना तो फिर 16 घंटे के लिए काफी बिना. क्योंकि शरीर में महसूस की विशेष रूप से गंभीर काम wiertaczy, था. मैं दो आदमियों का प्रदर्शन किया. कंपन ड्रिल, कंपन और एक ही विलक्षण बरमा फेंक, उन्नति और pchało जो एकांतर बजरा, स्तन है उसका शरीर szesnastokilowej बिजली का अभ्यास, जोर, कूल्हों, पीठ, पेट, पैर या भी Tylki obolenia पूरे शरीर का नेतृत्व करने के लिए.

मैं कैसे इस नरक, लेकिन यह शायद अपने पोर्च था पता नहीं है. यहाँ कोयले के अंधेरे गलियारों में कुछ भी नहीं पूर्व स्थिति, शिक्षा या सामाजिक स्थिति का मतलब. यहाँ, wynędzniałych के प्रयास nadludzkim operating फावड़ा या हथौड़ा kilofem के समुदायों के लिए की क्षमता शर्तों को जारी रखने के लिए और बच अनुकूलित करने के लिए किया था. में आदेश देगा, विश्वास और आवश्यक खाद्य लेकिन जीवित रहने के लिए आवश्यक था. युद्ध जो shootouts और बम विस्फोटों में ध्वनियों के लिए लड़ रहा है मानव जीवन का मूल्यांकन परिवर्तन, लेकिन यह निर्दयता से निपटने के लिए आवश्यक है. यहाँ परिष्कृत की क्रूरता, चुप्पी लगभग में, wymyślona कार्यालयों में उसकी मेज आपराधिक के पीछे है, इसलिए किया गया कि लोगों को गरिमा, मूल्य घटाना और सामान्य समाज के लिए एक वापसी की उम्मीद को नष्ट से वंचित करना है, और tojuż को मौत के समान था.

Marli युवा और बुजुर्ग. पुराने नहीं था. परिवहन में वे wymarli. खदान की गर्मियों प्रस्थान के दौरान जब वे फिर से सूरज देखना इंतज़ार कर रहा था. Lejąca पानी के गिलास में भारी था. पिछले एक के लिए इंतजार करना पड़ा शीतकालीन यात्रा ऐसे एक बुरा सपना बर्फ, विशेष रूप से जो लोग पहले और trzydziestostopniowym ठंड गीले कपड़ों में छोड़ के लिए गया था. वे बर्फीले pancerzu में थे कुछ मिनट के बाद.
आश्चर्य नहीं कि उस रात को चलाने के लिए एक दर्जन बार से अधिक के बाद भी उनके मूत्र कास्ट करना है.

प्रत्येक niedosuszone में अन्य? Suszyłce में pryczach układaliśmy पर? watne पतलून, और जूते उसके सिर के अंतर्गत कवर, और परछती गीला सेवा की? fufajka के लिए?
सेनाओं व्यवस्थित हमें छोड़ दिया है. एक स्वास्थ्य? वहाँ, नहीं एक स्वस्थ था. प्रगतिशील सूजन, पैरों से और खूनी दस्त शुरू की मुसीबत के एक करीबी अंत की है, लेकिन यह भी dawning जीवन गए थे. ऐसी स्थितियों में, किसी को सीधे खदान से भागने की कोशिश की, ब्रिगेड dowożącej खुदाई करने के लिए punches. वह सतर्कता समूह सुलाना करने में सक्षम था. Przynieśli दूर नहीं उसे, zastrzelonego अंधे और zmasakrowanego भाग निकले.

खदान में काम के बारे में चार का निर्माण शुरू किया. जुलाई 1945 के अंत में कुछ साल लोगों को घर, प्लॉक और डॉ. स्टीफन सहित भेज दिया गया है. Eliasberga, शुरू में कहा था. केवल जो लोग लौट आए हैं, हमारे परिवार कि हम रहते हैं और हम कहाँ हैं पता चला.

हमारे प्रयासों को तत्काल वापस करने के लिए वांछित परिणाम नहीं दिया है. मेरी माँ के लिए एक व्यक्तिगत यात्रा के दौरान राष्ट्रपति Bierut में एक उत्तर प्राप्त:? अगर तुम वापस आने के लिए रहता है?. ? दो से अधिक वर्षों के लिए प्रतीक्षा की जा रही है.

खाद्य और पियो, शर्तों, कड़ी मेहनत और double-कोयलाखनक podtrucie विस्फोटक गैसों तथ्य यह है कि मैं अपने आप को अस्पताल में पाया में जहां डॉ. के अतिरिक्त Eliasberga और कुछ नहीं था. वहाँ दवाइयों और उपकरणों का अभाव था.

डॉक्टर Tadeusz Gorecki चाकू इस कार्यशाला खदान चोरी में किया, हल्के ढंग से सुझाव दे osłodzoną operowanemu साधारण पानी देने के द्वारा संचालित है कि चतनाशून्य करनेवाली औषधि. पत्ते के रूप में चिप खोपड़ी, लेकिन हटा कोयले का बना रहा विकृत नाक टूटी हुई गांठ.

अगस्त 1945 के वर्ष में पहले से ही कुछ था. एक बदलाव के बारे में 20 लोगों को यहाँ से बाहर जाने के लिए. Zasilono हमें लगभग 800 व्यक्तियों के समूह के własowców.

अस्पताल में एक जवान डॉक्टर Dobrowolski को दिखाई दिया. शायद ध्रुव, क्योंकि ZAMAK अंग्रेजी, और चार आँखों से हमारे साथ मामले वार्ता में इसका इस्तेमाल करते हैं. इस ताकि आप खर्च नहीं करते पर सुरक्षित. जब मैं, मेरे स्वास्थ्य लौटे अस्पताल में सूचीबद्ध किया गया और कपड़े धोने के लिए भेजा है, जिसमें पुरानी Litwin urzędował. मेरे नाम के कारण darzył मुझे आत्मविश्वास और सहानुभूति, अक्सर अपने सूप darowując.

अक्तूबर में वहाँ और ठंढ था skosztowaliśmy पहले आलू काफी zmarzniętych उस समय, क्योंकि खुले, mroźnym हवा में संग्रहीत तक. चला जाता है हम podkraść आलू सफल कुओं के लिए कपड़े धोने के लिए पानी के लिए. समूह की रक्षा करने को, zasłaniał सावधानी से, और उसके व्यक्ति को बधाई गए हम इस समय nabieraliśmy आलू wiaderkiem पर. इन स्वर्ग chmurnym पीड़ित, भूख, ठंड, पीड़ित और एकांत करने के लिए przebłyski धूप के रूप में मानव reflexes थे हमारे समुदाय के तेजी से छोटी संख्या रहे हैं.

जीवन और काम करते वहाँ przeżywało जो हम में से कुछ वेदनाओं, रहे थे. सबसे मैं इस शिविर का वर्णन कर सकते हैं, लेकिन यह सबसे अनुभवों, भावनाओं, के अनुभवी पीड़ित और दुःख है. ये जो कुछ भी अप्रत्याशित परिस्थितियों में पहली अनुभव थे, और हमारे समाज के लिए अज्ञात. इस पृथ्वी टिप बाड़े के घिरा पर, kukuszkami की सीमित स्वतंत्रता, podziwialiśmy cudne sunsets और हमारे निर्धारित टकटकी क्षितिज, जिसके लिए सभी के बाद हमारे देश में, हमारे परिवारों के रूप में गायब हो गया था, हम और सिर्फ एक चुप भाषण, मीडिया के बारे में कंपन पैरा प्रदान करने में सक्षम, मूर्ख थे और उत्कट प्रार्थना .

गर्मियों के Podziwialiśmy सफेद रातों, लेकिन सर्दियों के पहले संशोधन पर काम कर, सूरज पूरे हफ्ते देख नहीं.

इस शिविर में हमारे रहने के अंत में हमारे नाम इस्तेमाल करते हो? Speckontyngentu पर प्रतिबंध लगा दिया? और विभिन्न प्रकार के internowanymi कहा जाता है. काम की स्थितियों कुछ सुधार कर रहे हैं. मानक और काम zelżały की प्रकृति है, लेकिन अभी भी काम करने के लिए आवश्यक. हमारे ब्रिगेड ब्रिगेड? Inostrancow माना जाता था? कुछ pobłażaniem के साथ.

ट्रेन स्टेशन के लिए इस शिविर से 22 दिसम्बर 1945 वर्ष के बाद हम नाश्ता 53 व्यक्तियों की संख्या में इकट्ठे हुए, और कपड़ों की दुकान में पूरक के शेष बाकी की, wyruszyliśmy घर जाने के लिए. हम इसे कई अन्य लोगों की तरह एक झूठ था जानता था. Konwojował हमें एक bojec और कार यात्री ट्रेन में rozlokował. योजना के आधार पर एक यात्री के बगल में उठाया. Rozmyślając आगे क्या, मैंने सुना है आ रहा है कि कोई वहाँ है (महिला) narzekała:? कहाँ है मेरी रोटी? जहाँ मेरे बिस्कुट? ? usnąłem. Obudziło मुझे कुछ टटोलने का कार्य. मैं अपनी आँखें खोली और मैं उस आदमी को मेरे युवा झुका ऊपर देखा था. शांति से है कि मैं, कुछ भी नहीं है उसे कहा था क्योंकि मैं? Łagiewny आदमी?. के लिए बदले में यह मुझे रोटी का एक पाव रोटी दे दी है. के बाद अन्य व्यक्तियों के साथ किया जा रहा żegnając शब्द के लिए oddalili? Praszczaj?. उन्हें लगता है कि मैं एक औरत को सुना? शब्दों को याद किया कहाँ है मेरी रोटी?, जबकि żulikach की कहानियाँ. जाहिर है उन्हें पसंद मेरी शांत व्यवहार और मेरे साथ एक चोरी की रोटी साझा की है.

हम एक नया शिविर Jajwa में थे यह शाम. , बिना लोगों की minęliśmy समूह द्वार शिविर आ, शुष्क eatables के साथ एस्कॉर्ट्स कथित ने रेलवे स्टेशन के लिए देश के लिए रवाना करने के लिए चला गया. मैं कि क्या स्वर्गवासी पता नहीं है. हम रात एक खाली बैरक rozwalonym paleniskiem और okrąglakami के बीच दीवार में szparami के साथ सौंपा. जो अभी भी दीवारें एक छोटी सी आग बनाने के लिए करते थे में tkwił Moss sealant, जिस पर ogrzewaliśmy. Spaniu के बारे में सोच भी नहीं सकता था. अभी तक ठंड के खतरे में.

इस शिविर में हम लोडिंग पर काम किया लॉग पाइन. नहीं बिल्कुल भी एक बार काम करने के लिए, क्योंकि लापता कपड़े बाहर चला गया. जो लोग अपने कपड़े का हिस्सा थे उधार लेना था काम करने के लिए चला जाता है. फ्रॉस्ट, 0C क्योंकि 40C के नीचे, और dochodził करने के लिए 54C उत्साही था. उपकरण काम है आमतौर पर चिपक जाता है, और मेरे हाथ और वापस.

क्योंकि कुछ धक्का लॉग कार्यकर्ताओं निचोड़ करने के लिए अपनी ześlizgnięcie कारण सकता है इस काम, खतरनाक था. ठंढ से पहले कान स्पंज hats संरक्षित किया गया. इसी प्रकार माथे. गालों और रात zasłanialiśmy किसी भी रैग्ज़ oblodzoną जोड़ी साँसे. सिर्फ आँखें, और दृश्य थे उन्हें oszronione आइब्रो से ऊपर. एक साथ हमारे साथ वे गए थे, डंडे, जर्मनी, कुछ Ukrainians, लेकिन के लिए पहली बार महिलाओं हमारे साथ जो वास्तव में अपनी बैरक में चारपाई के बिना हमारे लिए क्रिसमस carols की पूर्व संध्या आमंत्रित एक पोलिश औरत, किया गया है. Ściśnięci समूह में, grzejąc अपने स्वयं के शरीर przenocowaliśmy.

हम ऐसा काम किया. ? मुक्त?, जो इसके लिए एक विशेष अनुमति के लिए किया था. Zaintrygowała मुझे एक जवान औरत. उसके व्यवहार, हम से संबंधित करने के लिए, इस उत्सव के कुछ और है, अच्छा था. Zagadnięta मुझे कभी द्वारा, जो स्थानीय नहीं है, प्रतिबिंब पर मुझ से कहा, कि जनरल की बेटी है ने कहा. पिता और परिवार के बाकी यहाँ रह रही है, इसलिए एक स्थानीय है मर चुकी है. कभी कभी मैं रोटी का एक टुकड़ा, wręczając यह चुपके गया था. लेकिन, वार्ता से बचें.

हर दिन नरम करने के लिए गया था. Najtragiczniej शीतदंश Tadeusz Pikul ही उँगलियाँ और हाथ odmrażając था, लेकिन वह अरगनिस्ट और पियानोवादक गया था. मैं व्रोकला करने के लिए उनकी वापसी के बाद उसे मिला था. लंबे समय से उपचार एक पैर की उंगलियों और हाथों में यह reintroduced.

सौभाग्य से, ऐसा लगता है कि ठंड हवा ustawał पूरी तरह से गया था. बर्फ sypał बनाने ZASP नहीं है लेकिन बर्फ की मोटाई 1 मीटर से अधिक हो गया. इस cottages, बैरकों और Dali में कुछ प्रमुख प्रतिष्ठानों के chimneys से दहाड़ते, ऊपर की ओर snuły खड़ी लगभग आकाशचोटी तक पहुँचने. , कल्पना मत के 30 में ठंड अगर? 35 सी भी हवा दे दी है. हमें एक के बाद एक जमे हुए.

दफन दूसरे पर पिछले शिविर में से था. मृत्यु दर को कम किया गया. मृत zwiniętego भी एक bedsheet में नग्न कब्र पर निर्भर शिविर, भविष्य की एक जगह निर्यात किया, जो जहाँ यह उचित और इंगित deems खड़ा एस्कॉर्ट्स: यहाँ. Kopało 30-40 सेमी, Kładło नंगा और przysypywano जमीन और बर्फ की गहराई के साथ एक संकीर्ण आयत. यह कहाँ और यह कौन है ज्ञात कभी नहीं रही है.

इस शिविर के कमांडेंट निवास, यूक्रेनियाई, मुझे कपड़े धोने में काम करने के लिए सौंपा के अंत में. उसके सिर का एक अच्छा, सहानुभूति कप्तान ए था? Jerzy Gójski वारसॉ से. वह रसोई में kartofli पीलिंग सहायता के लिए आयोजित की. हमेशा कुछ टुकड़े खिड़की से बाहर फेंक देने को उसे प्रबंधित यह है कि कपड़े धोने के लिए ट्रे और przypieczone रसोई घर पर स्वाद के साथ खाने को स्लाइस में कटौती करने के लिए लौटने के बाद.

पिछली रात को छावनी के रूप में और अगले कीड़े प्लेग दीवारों पर अपनी उँगलियों के साथ लिप्त थे. हम अपने आप को इस शिविर का दौरा किया और लाल धब्बे में एक सफेद दीवार को देखा हमारे कक्षाओं गवर्नर का इस्तेमाल किया. उन्होंने कहा, सफेदी करने के लिए दूसरे दिन पर और उस दीवार को आज्ञा दी, लाल धब्बे पेंट करने के लिए नहीं. कुछ दिनों के बाद, जाँच करने के लिए आया था और चित्रकारी से पहले के रूप में ही देखा था. Machnął हाथ और कहा:? हाँ, pobieliliście, लेकिन फिर pomalowaliście?.

Jerzy Gójskim के साथ बातचीत में कहा कि वह यहाँ, नेशनल स्कूल ऑफ टेक्नोलॉजी की ओर से मेरे प्रोफेसर का निधन सीखा? औद्योगिक लॉज़की. Gójskim से लौटने के बाद और मुझे कभी कभी पर व्रोकला में समय से संपर्क किया. वह मर गया.

संग्रह और शिविरों में prowiewki अक्सर इस्तेमाल किया गया. इस संग्रह एक आश्चर्य था इस बार. जो किया गया है नया अधिकारियों, जोड़ता है? खरीदारों? उनके बाद में फोन कर के रूप में. बाजार हम पर अपने हाथों से तलाश करने के लिए दासों के रूप में है, चेहरे और आंकड़ों को देखकर आया. I po takiej selekcji zamiast do domu wieźli nas do wagonów towarowych, strzeżonych, podobnych zresztą do tych, jakimi przywieziono nas z Polski, przez 10 dni, by 18 lutego 1946 roku wyładować nas w miejscowości Kruticha (dwa dni pieszej wędrówki od Reża).

Był to niewielki obóz z barakami z okrągłych pni, ze stołówką o “stołach” wspartych na żerdziach wbitych w gołą ziemię. Łyżek i misek nie było. Zresztą po co? Chleb zjadało się łamiąc go delikatnie, by nie uronić ani kruszynki, a zupę wodę wypijało się z puszki od konserw. Z porcji zupy- wody odstawionej, aby się ustała pozostawały dwie łyżki mętnej cieczy z paroma ziarnkami kaszy jaglanej i czasami kawałek ziemniaka lub jego łupinki.

Nasza praca polegała na ręcznym przepiłowywaniu dłużyc, często grubych na 80 cm, na mrozie iw śniegu.

Dłużyce przyciągały potężne ciągniki zwane “Stalińcami”. Praca trwała od rana do zmierzchu. Barak zimny z popsutym piecem, gołe deski do spania. Aby sie ogrzać w końcu baraku, przy rozwalonym piecu rozpaliliśmy ognisko i zawszeni siadaliśmy wokół, ściągaliśmy koszule i choć w plecy było zimno, to miłe ciepło kładło się na piersi. Wyszukiwaliśmy, a właściwie wybieraliśmy plugawe pasożyty i rzucaliśmy w ogień. Rozładowaliśmy kiedyś 3 wagony prowiantu z Lublina ze znakami Czerwonego Krzyża. Był tam makaron, suszone ziemniaki i konserwy, ale nic z tego nam się nie dostało.

Takie warunki spowodowały naszą determinację i ogłosiliśmy głodówkę, wyłączając chorych. Naczelstwo obozu było wściekłe. Kilka osób, w tym Alfonsa Bercikowskiego z Bydgoszczy, posadzili do karca. Na krótko jednak, bo przyrzekli nam rację zapewnili, że wyżywienie poprawi się. Było coś niecoś lepsze, ale i tak niewystarczające przy tak ciężkiej pracy. Kapitan Sawczenko z Kutna ledwo szedł do pracy wspierany przez nas. Zmarł Andrzejewski z Konina leżący tuż przy mnie.

Rzekomy szpital to szopa bez żadnego lepszego niż prycze wyposażenia i również bez pieca. Część z nas budowała nowy barak, już częściowo postawiony przed naszym przybyciem. Co w dzień postawiono, to w nocy rozbieraliśmy na opał. W rezultacie w momencie naszego odejścia barak był niższy niż w chwili naszego przybycia.

Na szczęście nie byliśmy długo w tym obozie. Każda zmiana obozu mogła nam wróżyć polepszenie lub pogorszenie obozu, ale ten opuszczaliśmy z zadowoleniem i nadzieją, że w następnym przynajmniej wyżywienie nie będzie takie podłe.

Wyprowadzona nas pieszo w nową wędrówkę. W trzaskający mróz, wyczerpani i zdeterminowani, wlekliśmy się popędzani i przynaglani przez konwój.

Po drodze trafiliśmy na podobny, lecz liczniejszy orszak podążający w kierunku przeciwnym. Zatrzymano oba zgrupowania, a konwoje nas pilnujący poczęli naradę czynić, aby w czasie mijania nie pomieszali im sie ludzie. Staliśmy, bo siadać nie było wolno, a prawie każdy z nas miał przemożne pragnienie trochę siąść i chociaż na chwilę się zdrzemnąć. Tak było błogo i cicho, może nawet ciepło. Był to kuszący zew śmierci przez zamarznięcie. Konwój zmuszał nas do ciągłego ruchu strzelając nawet dla postrachu. Kolumna idąca z przeciwka zboczyła z drogi brnąc po pas śniegu. Tych z pierwszego szeregu zmęczonych zmaganiem się z nawałem śniegu zmieniali z szeregów następnych i to tylko po to męczono ich, aby minęli nas w odległości około 20 m na długości 50- 60 m. Szliśmy przez las stojący cicho i nieruchomo. Potężne czapy śniegu pozginały swym ciężarem brzózki w łuki i półkola. Tylko skrzyp śniegu pod stopami było słychać. Las milczał, żadnego podmuchu wiatru i gdy pod wieczór ujrzeliśmy dymy unoszące się pionowo w górę poweseleliśmy na myśl, że ogrzejemy się wkrótce, bo nocą prowadzić nas nie będą. Zawiedliśmy się. Zgromadzono nas w nieopalanym pomieszczeniu na nocleg w jakiejś wiosce. Przybyło tu ludzi z innej grupy, którą do nas przyłączono, a której cel wędrówki pokrywał się z naszym.

W grupie tej znalazł się były Sołtys z Grzegorzewa Stanisław Pieńkowski. Wspominam o nim, gdyż znał moich rodziców i mnie od dziecka. Opiekował się później mną prawie jak ojciec. Był gońcem, bo wiek i schorzenia nie kwalifikowały go do pracy. Oddawał mi często pół porcji chleba i zupę, abym przetrwał i wrócił do żony i małych dzieci. Był z grupą, która pozostała w Baskaji. Z opowiadań jego wynikało, że obóz Baskaja położony był nad strumykiem, z którego czerpano wodę dla potrzeb obozu. Ludzie marli tu prawie masowo na puchlinę wodną i biegunkę zwana po rusku “panos”. Niemcy zaś nazywali Durchfall mit Blut und Fieber. Z nocy było 20 do 30 trupów. Została garstka.

Wracam do naszej wędrówki codziennej, by wieczorem dotrzeć do dużego i największego z obozów w jakich przebywałem. Był to Reż leżący parę kilometrów od miasta tejże nazwy, nad rzeką Reż. Różnił sie od innych i byliśmy wprost zdumieni. Tu ludzie wykończeni (nie muzułmanie, a dla odmiany zwani dystroficy) przydzielani byli do tak zwanego “ozdrowicielnego komanda” i nie wychodząc do robót poza obóz, a trudniąc się tylko pracami porządkowymi w obozie jak zamiatanie ścieżek, zbieranie odpadków, gałęzi otrzymywali wyżywienie takie jak pracujący ciężko w innych obozach. Najbardziej wycieńczeni przydzielani byli do posług w kuchni. W barakach szpitalnych urzędowali lekarze. Pamiętam nazwiska: Bielecki i Grzywacz. Mieli nawet jakieś leki. Często przychodził lekarz ruski. Nie mniej śmierć i tu zbierała swe żniwo.

Co dziesięć dni następowała komisja lekarska, która decydowała kto z ozdrowicielnego komanda do brygady, lub z brygady do komanda. Na narach- pryczach były sienniki wypełnione trocinami, zagłówki i koce. Stałą plagą, jak w innych obozach, były pluskwy i aby sobie ulżyć co pewien czas zmienialiśmy barak, a opuszczony przez nas był siarkowany. Naczelnik obozu codziennie odwiedzał obóz, dopilnowywał przydziału prowiantu do kuchni i czystości we wszystkich pomieszczeniach.

W obozie tym z woli Stalina spotykali się ludzie obu płci, różnego wieku, przekonań religijnych i politycznych, różnych ras i narodowości i różnych zawodów oraz pozycji społecznych, zaczynając od parobka i robotnika kończąc na właścicielach ziemskich, lekarzach i inżynierach. Duchowny i ateista, bezpartyjny, komunista i faszysta, Niemiec, polak, Rosjanin, Gruzin, Ormianin, Kirgiz, Jugosłowianin, Czech, Słowak- wszyscy stali w jednych szeregach złączeni jedną niedolą, bez waśni i urazów. Znajdowali się tu przedstawiciele 20 narodowości. Jednak grupą dominującą w organizowaniu zajęć, przydziałów do pracy, organizacją brygad oraz reprezentującą naszą społeczność obozową była dość liczna grupa akowców ze Skierniewic, Warszawy, Piaseczna, Mińska mazowieckiego i nawet Wilna. Prace jakie wykonywaliśmy były bardzo różne. Wewnątrz obozu pracowali szewcy, krawcy, stolarze. Wykonywali prace na zamówienie dla mieszkańców pobliskiego Reża, a zapłatę wykonanych obstalunków naczelnik obozu zakupywał podobno dodatkowy prowiant, co dodatnio wpływało na nasze wyżywienie. Na roboty za obóz wychodziły brygady murarzy, tynkarzy, do spławu drewna, wyrębu lasu, prac w tartaku, rozładunku koksu, załadunku żeliwa, budowy osiedla, przeładunku zboża i inne. Wyżywienie 600- 800 gram chleba dziennie w dwóch porcjach. Nasiadanie zupa i kasza. Obiad tylko zupa i na kolacje zupa i kasza oraz pół śledzia lub kawałek ryby. Przed kolacja każdy musiał obowiązkowo wypić kubek ?chwoi? to jest naparu z igliwa i pędów sosnowych, a do herbaty dodawano dwie krople jodyny rekompensując brak witamin i jadu. Wypadki szkorbutu i kurzej ślepoty były rzadsze niż w innych obozach. Bojcy nas konwojujący z reguły przystępni i często przymykający oczy na wykroczenia przeciw regulaminowi. Sami z resztą mieli po parę lat odsiadki, a ciekawi byli wieści jakie od nas słyszeli. Zezwalali / lub udawali, że widzą/ na krótkie rozmowy z ?wolnymi? i kupno machorki lub handel zamienny.

Podczas prac porządkowych w Reżu, tuz przy ulicy sprzedałem kilkakrotne swe buty, za które otrzymałem pieniądza, ale zawsze konwój zwracał mi buty, a ja dzieliłem się z nimi pieniędzmi. Przez pewien czas nadzorował naszymi robotami dwukrotny bohater Związku Radzieckiego, który siedział w więzieniu, pozbawiono go orderów i odznaczeń, i skazano na zsyłkę za jakieś niestosowne powiedzenie o Stalinie. Siedząc w więzieniu odezwał się do strażnika ?Towariszcz?. A ten na to: ? Jaki ja twój towariszcz? Ty zakluczonnyj, a ja wolny człowiek?. Nie oddano mu odznaczeń twierdząc, że jeśli chce je mieć niech na nowo zdobywa je w bojach. W porównaniu z innymi obozami, był to najznośniejszy obóz, w którym zezwolono nawet na organizowanie imprez rozrywkowych pod kierownictwem Aleksandra Aleksego, po powrocie spotkałem go we Wrocławiu z udziałem Zofii Łagowskiej z Warszawy, Hanki Kuchty z Kutna i innych. Zdarzyło się, że wystawiono skecz, w którego końcowej fazie przed widownią zjawia się dyrektor cyrku z tablicą “poszukuje się lwów”. No i za Lwów kilka osób, a wśród nich A. Aleksy otrzymało po trzy dni karceru. Po prowierkach, które z reguły odbywały się w dni wolne od pracy, kazano nam śpiewać:

“Szyroka strana maja radnaja
Mnogo w niej polej, lesów i rek,
Ja drugoj takoj strany nie znaju,
Gdzie tak wolno dysze czełowiek”

My zaś zamiast “dysze” z całym natężeniem śpiewaliśmy “zdycha”, chętnie natomiast śpiewaliśmy Pieśń Burłaków. Przypomina mi się smętna melodia, którą czasem śpiewała o zesłańcu moja matka:

“Szumny wiatr wionął po pustym stepie
i śnieżną zamieć w obłoki wzbił.
Tam tuman biały rwie się i trzepie,
aw oczy sypie rzęsisty pył”

Dalej o zesłańcu, który wyjrzał z kibitki i dumnym lecz smutnym spojrzeniem żegnał rodzinne strony. Od dziesiątków lat powtarzają się zsyłki, deportacje, kibitki i transporty oraz karcery. Karcer nie był tu bardzo uciążliwy niż normalne życie w obozie Kruticha. Często pracowaliśmy w bezpośrednim sąsiedztwie zabudowań Reża. Schodząc z ostatniego wzniesienia przed nami roztaczał się widok zabudowanego niskimi budynkami drewnianego miasta. Wśród nich w głębi murowany budynek, a przed nim posąg Lenina. Na prawo, na zielonym wzgórzu cerkiew, otoczona parkanem, wyglądająca jak statek prujący zieloną, morską, wzburzoną toń. Na lewo rozlewiska rzeki z mnóstwem pni drewnianych do spławu, które czekały na nas. Ulice nie brukowane. Tylko chodniki obok domu z desek. Na zwykłych deskach napisy: “Prokuror”, “Magazyn” (ale zamknięty na kłódkę) lub “Parikmacher”, czyli fryzjer. Widok nas maszerujących stale w obstawie konwojentów, ulicami Reża udających się do pracy wcale nie był budujący i budził litość i współczucie u jego mieszkańców, a szczególnie osób starszych. Niejednokrotnie starsze kobiety podawały nam kawałek chleba, marchew, brukiew, buraka czy rzepę. Dzielili się z nami czym mogli powodowani ludzkim odruchem pomocy bliźniemu. I chociaż nie wolno im tego było ryzykowali, o czym konwoje wiedzieli, ale udawali, że nie widzą. Sami zresztą pozwalali na zbieranie grzybów w lesie czy podbieranie ziemniaków uprawianych na niewielkich leśnych polankach. Jak w każdym obozie, tak i tu nie wolno było się nam z kimkolwiek kontaktować. Korespondencja z Kraju była bezwględnie zakazana.

Z jednej strony potęga władzy i prawa przez nią ustanowionego z prawem mordowania włącznie, władza mająca do dyspozycji siłę ludzką, otumanioną i zdeterminowaną oraz środki nowoczesnej techniki, az drugiej strony bez sił, wynędzniała garstka szkieletów obciągniętych skórą zsiniałą na barkach, biodrach, kości ogonowej i łopatkach, a często odleżynach w tych miejscach od twardych desek, ale trwająca w woli życia, w woli wytrwania by powrócić. Niewielu z nas rozumiało i ci starali sie nam pomóc, ale byli to ludzie starsi, pamiętający jeszcze nauki 10-ga przykazań. Oni nie karmili nas naukami największych geniuszy świata Marksa, Engelsa, Lenina i Stalina, jak to starali wmówić nam oficerowie NKWD. W pewnym czasie wybraną z nas grupę wysłano z Reża do obozu Altynaj. (Około 100 km na wschód od Świerdłowska i nieco na północ) Nowy etap prawie radosny, bo każdy wschód słońca potwierdzał zachodni kierunek naszej wędrówki. Każdy wschód wzniecał o trochę nadzieję powrotu do domu. Myśl, że w każdej chwili możemy wrócić do koszmarnej rzeczywistości była straszna. Jestem przekonany, że gdyby to nastąpiło, duża część nie przeżyłaby tej chwili.

Zmieniło się traktowanie nas. Wagony mogły być otwierane. Można było na postojach wychodzić na peron, zaopatrywać się w wodę i rozmawiać ze spotkanymi ludźmi.

Konwój z bronią krótką zjawił się na postojach i pytał czy czegoś nam nie potrzeba. Wstrzymał nawet objazd pociągu, jeśli trzeba było zaopatrzyć się w wodę.
Znów mały obóz z pryczami bez sienników i koców. Dla większości to praca w kopalni węgla w prymitywnych warunkach i równie prymitywnymi sposobami i narzędziami. Był to chyba tak zwany przed wojną “bieda szyb”. Wiem tylko z opowiadań tam pracujących, że urobek wyciągano zwykłą windą, a na wyrobisku posługiwano sie kilofem, oskardem i łopatą. Grubość pokładu przekraczała 160 cm, a więc górnicy pracowali na kolanachNadzieja na wolność i obawa, że w ostatniej chwili kierunek może się zmienić przeplatały się z sobą i trwały prawie 2 tygodnie, po których osiągnęliśmy Brześć nad Bugiem. W tym przejściowym obozie była grupa polskich lotników. Dwa miesiące czekali juz na transport. Mieli nadzieję, że teraz wreszcie wyjadą, a my zajmiemy ich miejsce oczekiwania. Dla nas taka perspektywa byłaby znów bezczynnym okresem udręki i pragnienia przejścia za rodzinny próg. Los był nam przychylniejszy. Zjawił się polski oficer i zebranych nas podzielił na setki. Około południa wyprowadził trzecią setkę, w której się znajdowałem. Prowadził nas sam jeden już bez radzieckiej asysty. Wszystkich zebranych, całą gromadę, a trudno mi ocenić ile osób.

Zaprowadził do wagonów towarowych i kazał się rozlokować i nie oddalać się. Zresztą było to całkiem zbyteczne, bo po sprawdzeniu rozstawy szyn, a były naszej polskiej normy sami się pilnowaliśmy. Przywieziono prowiant rozdzielono na różne porcje. Każdy dzielił się z każdym tak, aby nikt nie był głodny, ale nie obżarty, co mogłoby spowodować zgubne następstwa.

Ja w tym czasie pracowałem w brygadzie w tartaku przy wyrobie pokładów kolejowych. Brygadzistą naszym był Włodzimierz Matys, który przygarnął mnie do swojej brygady pamiętając mnie z kopalni “33 Kapitalnaja” z Jużnego Kospaszu.

Do pracy prowadził nas cywil uzbrojony w pepeszę. Naturalnie był na zsyłce. U pasa zwisał mu mały woreczek, w którym przynosił sobie 2-3 ziemniaki na drugie śniadanie i piekł je w piasku w specjalnym żelaznym pojemniku na piecu.

Z Polakami przebywali Czesi i Słowacy. Ci ostatni chętniej dotrzymywali towarzystwa nam niż CzechomKażde zamknięcie drzwi i przetoczenie wagonu budziło niepewność i kontrolowanie rozstawu. Wśród nocy, przy zamkniętych drzwiach wagonu, pociąg ruszył mozolnie, a może nam się tylko tak wdawało, posuwał się i stanął.

Rozerwały się drzwi i ku naszemu zdziwieniu zjawili się dwaj oficerowie ruscy, co mogło zwiastować coś niedobrego. Skończyło się na przeliczeniu osób w wagonach i wyszli.

Obóz położony był na lekkim zboczu wzniesienia opadającego na wschód. Dzień był wolny od pracy i rano zostaliśmy powiadomieni o dziwnym zjawisku. Poniżej wschodzącego słońca ukazały sie na horyzoncie w poziomie jeszcze trzy, a gdy wzniosły sie wyżej wzeszło jeszcze jedno. Tak więc środkowe słońce miało po jednym po bokach, jedno nad i jedno pod sobą. Im wyżej wznosiły się tym bardziej wydłużały się łukowato i około godziny 11-tej utworzyło kolista tarczę, która powoli znikła. Wspominam o tym, bo to nader rzadkie zjawisko, zwiastujące silne mrozy.

Górnicy wyglądali jak murzyni, bo ilość mydła im przydzielonego na tydzień ledwo starczała na dzień.
Kąpiel w “bani” była udręką. Ciepłej wody zawsze brakowało, a zimną woda i to wydzieloną w drewniane korytko, myć się w zimnym pomieszczeniu, gdy na dworze mróz 35°C nie należało do przyjemności, tak jak nieprzyjemne było czekać na ubranie oddane do woszobojki. Najczęściej jak tylko złapało się swoje ubranie, przebiegaliśmy nago i boso 60 metrów do baraku, bo tam było cieplej. Czasem, gdy się udało chodziłem wieczorem do kuchni obierać ziemniaki. Za oknem na “straży” jako wspólnik stał Józef ILK i łapał rzucanego mu ziemniaka. Po utarciu na samemu wykonanej tarce gotowaliśmy zupę.

Kiedyś wraz z innymi wezwany zostałem na komisję lekarską, składającą się z kobiet. Na oględziny stawało się nago, a polegały one na sprawdzaniu stopnia zwisania skóry na pośladkach. U tych, którzy byli przed przyjazdem tu przy tuszy, fałda skóry na brzuchu tworzyła niby fartuszek.
Komisja uznała mnie prawdopodobnie za dysrofika i za parę dni juz wyjechaliśmy z Altynaj.
Nie spodziewaliśmy się, że znów trafimy do Reża, który mocno się wyludnił i zmienił swój charakter.

Z obozu roboczego stał się prawie wypoczynkowym. Do pracy chodziło niewielu, a reszta wykonywała swe prace porządkowe i zaopatrzeniowe szczególnie w opał, a więc ścinanie drzew, przecinanie na kloce i przenoszenie ich do obozu oraz rąbanie na polana. Kilka baraków stało pustych. Tylko jeden barak szpitalny i to niezapełniony był czynny. Widzieliśmy, że jesteśmy tu tylko na okres podreperowania się, że musi wkrótce nastąpić wyjazd i nastąpił.

Tym razem obóz Chodziakowo / w okolicy Reża/ średniej wielkości, aw nim Polacy, Austriacy, Niemcy, parę Czechów i Węgrów. Wszyscy pracowali tu przy wyrębie lasu, w którym zapoznaliśmy się z segregowaniem drzewostanu krepstojki, awiasosnę, wagonstojki i inne. Wykonanie normy obowiązywało i od znajomości i oszacowania przydatności drzewa zależała od umiejętności wykonania pożądanej normy. Była ona trochę niższa niż dla tak zwanych “wolnych”, to i tak trudna do wykonania. Nie wykonanie normy karane było wydaniem mniejszej porcji zupy /0,5 lita/ oraz mniejszą porcją chleba /400 gram/. Za wykonanie zadania odpowiednio 0,7 litra zupy i 600 gram chleba. Wkrótce pojawił się szkorbut i kurza ślepota, az terenu obozu zniknął jarmuż, lebioda, mlecz i inne gatunki roślin, które miały względny smak i nie były trujące. Tak było z grzybami, póki ich starczało na wyznaczonej leśnej działce do wyrębu. Na nowych działach leśnych spotykaliśmy kopce około 50 cm wysokie. Po wstąpieniu na nie noga zapadała, a spod spodu mchu wyglądały zmurszałe kloce drewna ułożone, kiedyś przed laty w sągi. Ileż to lat przeleżały i kto je układał?

Najgorsze były pierwsze dni pracy na działce. Wśród poszycia leśnego gnieździły się masami małe muszki i komary, które pokrywały twarz, wciskały się w usta i nos, a przy tym kuły boleśnie. Po wycięciu podszycia leśnego i spaleniu, to znaczy wykonaniu “zaczystki” było znośniej. Teren było podmokły, a stopy cały czas mokre. Wiosną wracając z rejonu pracy do obozu, każdy niósł naręcze gałązek lipowych iw czasie marszu obgryzał pączki listowia i korę.

Gdy lipa miała juz liście, nadawały sie one na zupę, do której przy odrobinie szczęścia dokładało się zdobyty łeb śledzia solonego. Z zasady kucharz obozowy łby śledzi i innych ryb wydawał na recepty lekarza, a był nim Austriak Bayer, tylko chorym na szkorbut i kurzą ślepotę. Resztę zaś wyrzucał do kotła soląc w ten sposób strawę i pożywienie z braku soli. Gdy złapałem szkorbut oddałem porcję chleba za główkę czosnku, którym nacierałem krwawiące i cholernie swędzące dziąsła z ruszającymi się w nich zębami. Można było je palcami nie wyrywać lecz wyjmować.
Jeden raz udało mi się wraz z kolegą Franciszkiem Lemańskim złapać kota. Była to dla nas prawdziwa uczta, chociaż mięso nie było osolone. Znaleziony przypadkiem ogryzek jabłka był również rarytasem.

Tu odkryłem sposób na wykonanie i przekraczanie normy i pomogło mi w obliczaniu normy dla brygady, której byłem brygadierem, bo tak postanowiło kierownictwo obozu.

Pewnego dnia ruski brygadier z “wolnych” kazał postawić szopę na narzędzia i obiecał zaliczyć 100% normy. Słowa dotrzymał, ale następnego dnia nakazał rozebrać szopę, bo stoi nie w tym miejscu i dał znów 100%. Trzeciego dnia szopę ustawiliśmy w innym miejscu za nowe 100%. Taki więc ustawiona była jedna szopa, a norma wykonana w 300%.

Wzorując się na tym oddawaliśmy jedną i tę samą sagę drewna dwukrotnie. Trzeba ją było przestawić, a łatwowierna “pryjomszczyca” Lidka przyjmowała. Oszustwo wydało się i Lidkę zastąpiła Wala, a ja poszedłem z “zwieno” /parę/ z Franciszkiem Lemańskim jako “lesopowalszczyk”. Nie wiem co powodowało Walą, ale sama dopisywała nam procenty i czasem wyróżniani byliśmy mianem stachanowców.

Bywało też, że bywaliśmy na tablicy jako “łodyry”. Podnosiliśmy lament przed Walą, że jest bez serca, chce nas zagłodzić, zamordować i znów Wala starała się abyśmy mieli swa normę. Zaintrygowany tym “naczalnik po trudu” wezwał mnie do siebie na wytłumaczenie. Objaśniłem mu, że wielu stachanowców, którzy bez przerwy wyrabiali normę przez 2-3 tygodnie, leży w szpitalu więcej niż trwało ich stachanowstwo. A nam z Lemańskim to nie grozi. Ot, chitry Polak! Ładno, dzielaj tak dalszo.

Innym razem otrzymaliśmy zadanie wykopania rowków odwadniających przy mającym być położonym torze kolejki leśnej. Wykopaliśmy, ale nie było normy. Trzeba było przyjmującemu i opisującemu robotę odpowiednio przedstawić wykonane dzieło. A więc wykopanie rowu długości, szerokości i głębokości, wyrzucono z rowu ziemi w metrach sześciennych, rozplantowanie ziemi w metrach kwadratowych oraz ubicie, utwardzenie tejże przestrzeni. Norma okazała się przekroczona.

W obozie naszym było kilkunastu młodych Niemców w wieku 17-19 lat. Stworzyli osobna brygadę, a pracowali prawie biegając. Wypracowali normę, ale często odchodził młody człowiek do szpitala i często tez z niego nie wracał. Brak rozsądku, doświadczenia oraz przecenianie własnych sił w obliczu głodu były powodem śmierci młodych ludzi, którzy w chwili wybuchu wojny byli ledwie dziećmi.

My zaś kręciliśmy, mataczyliśmy by jak najmniej pracować, tym bardziej, że coraz więcej i częściej niż w innych obozach mówiono nam o powrocie do domu. Pojawiła się nagle wieść, że mają wyjeżdżać Austriacy, to znów Czesi i Słowacy. Zdarzył się wypadek, że krańcowo wyczerpany Węgier zwariował po upadku wiadomości o wyjeździe Węgrów.

A czas wolno odmierzał godziny i dni, tym wolniejsze, że ciężką wypełnione pracą. Od czasu do czasu popołudniową cisze przerywał głos tartacznego buczka-syreny, oznajmiając zabłąkanemu w lesie robotnikowi, który nie wrócił o wyznaczonej porze, w którym ma iść kierunku. Buczek dawał dawał znaki aż do skutku, to znaczy do powrotu zabłąkanego.

Letni, cieplejszy okres 1947 roku juz minął. Wrzesień chłodny i deszczowy skończył się. W dniu 1-szym października, a dzień był pogodny, wyszliśmy do pracy i jak zwykle tyle razy już, obojętnie wysłuchiwaliśmy jednostajnym głosem wypowiedzianej przez konwoja formuły przed rozpoczęciem marszu: “Brygada wnimanie! Za niewypełnienie zakonnych triebowań konwoja prinimajet aruzie bez uprieduprieżdżenia. Jasno!” i poszliśmy w las.

Po powrocie zauważyliśmy nowe twarze oficerów oraz jakąś krzątaninę. Zwykle zwiastowało to nową wyprzedaż niewolników i nowych kupców przybyłych po towar. Niepewność dokąd i do jakiej pracy trochę nas zaniepokoiła. Spotkała nas tym razem niespodzianka. Naczelnik obozu nakazał Polakom, po przejściu bramy ustawić się w szeregu. Zaznaczył z naciskiem, że tylko sami “nastojaszczi” Polacy. Następnie pojedynczo udawaliśmy się do magazynu. Magazynier po podaniu imienia, imienia ojcowskiego i nazwiska oraz roku urodzenia sprawdzał skrupulatnie czy istnieje w spisie. Gdy istniała zgodność, kazał rozebrać się do naga i otrzymywaliśmy świeżą odzież, bieliznę i buty. Prawda, że mieliśmy otrzymać po dwie koszule i po dwoje kalesonów i tak kwitowaliśmy, ale tylko po jednej sztuce otrzymaliśmy. I tu kradli.

Prawda, że szalik okazał się rękawem faszystowskiej, brunatnej koszuli, buty podobne do polskich postołów z łyka, tylko, że z czegoś podobnego do brezentu podszytego gumą.
A reszta ubrania to… pożal się Boże.
Ale czy to było istotne? Ważne było co będzie dalej?
Po okryciu nas przykazano odpoczywać w barakach i nie wychodzić nawet na dziedziniec “cztoby griazne nie było, a to damoj ujeżdżajetie”- jak nam oświadczył naczelnik.

Nawet tego rodzaju oznaki i powiedzenie nie wyrwały z nas entuzjazmu, tak przywykliśmy do kłamstw.
Tyle było sprzecznych wiadomości, którymi nas pojono, chyba po to, by złamać nas i zmusić do całkowitego zobojętnienia, co zresztą jest celem wszystkich tego rodzaju obozów. Zawsze jednak trwaliśmy w nadziei, że powrócimy do Kraju. Nadzieję tę podtrzymywali usilnie co doświadczeńsi i rozsądniejsi nasi starsi koledzy, którzy twierdzili że utrata nadziei w naszych warunkach równa sie samobójstwu, że ci którzy stracą nadzieję, sami już są z tą chwilą straceni. Mieliśmy zresztą dowody tego. Sam dużo zawdzięczam tej grupie osób światłych: profesorom, magistrom, inżynierom i lekarzom, którzy w wolnych chwilach organizowali pogadanki i dyskusje na różne tematy, poczynając od kosmosu, przez fizykę, chemię, psychikę kończąc na sprawach codziennych. To oddalało nas na krótko co prawda od naszej niedoli, ale zaprzątało umysły, absorbowało myśli odwracając uwagę od podłej i tragicznej rzeczywistości.

Ludzie ci to przeważnie członkowie AK. Oni czuwali też, aby osłabieni przydzielani byli do brygad zatrudnionych przy lżejszych pracach. Oni kontrolowali sprawiedliwie przydziały czegokolwiek, a kradzieże karali z całą surowością.Oni wskazywali na zakłamania, jakimi nas powszechnie karmiono, twierdząc równie dobrze, że rychło wrócimy do domu, jak i to, że dla nas nie ma powrotu, że tu nasz dom, tu nasze życie i tu nasz grób.
Słabsi załamywali się. Wszystko im obojętniało. Śmierć nie przerażała i dla wielu była chyba wybawieniem i końcem piekielnej niedoli.

Dwa tygodnie bezczynności w oczekiwaniu na pewne “coś” co miało nastąpić wypełniliśmy przypominaniem sobie co się jadło i co zjadło by się oraz co sobie po powrocie zjemy.
Ślina leciała i kiszki się buntowały, a ja miałem przed oczyma obraz gospodyni, która gniecie ziemniaki w korycie, posypując je ospą i polewa mlekiem. Och, jak ja bym to jadł! Jakie to musi być smaczne! A ona daje to świnią.

Bezczynność wyczerpywała nas psychicznie do końca możliwości. Niektórzy próbowali uprosić konwojów z leżącego tuz obok garnizonu, aby wzięli ich do rąbania drewna na opał. spostrzegła to “grażdanka wracz”- lekarka. Sprowadziła do obozu. Zagrożono karcerem. Prosiliśmy ‘naczelnika po trudu”, aby dał nam jakieś zajęcie. Pozwolił przenosić trociny w workach napełnionych tylko do jednej trzeciej. Na trasie około 100 m. Wyznaczył trzy punkty odpoczynkowe, a po półtorej godzinie zabrał do obozu na stołówkę i kazał kucharzowi dać nam zupę, bo “choroszo siewodnia rabotali”. co za troska? Jaki kontrast z niedawno wykonywaną pracą?!

Różnego rodzaju domysły plątały się w głowach szkieletów obciągniętych skórą, ale przecież jeszcze myślących i pragnących powrotu do rodziny.
Nagle zebrano nas na dziedzińcu, sprawdzono jak zwykle: imię, imię po ojcu, nazwisko i rok urodzenia. Po tej ceremonii rozdano sienniki, kazano napełnić trocinami, zanieść do wagonów, tam rozlokować się i czekać na odjazd. Przed wyjściem z obozu żegnali nas pozostali towarzysze niedoli i ciężkiej pracy. Najserdeczniej żegnali nas Węgrzy.
Wagony miały prycze, wiadra i beczkę na wodę, wiadra na zupę i piecyk do ogrzewania oraz zapas drewna. Otrzymaliśmy też prześcieradła, zagłówki i koce.
To był komfort dla nas. Odjechaliśmy do Świerdłowska. W tym Świerdłowsku w “Urałmaszzawodzie”. wizytowanym kiedyś przez ówczesnego premiera Józefa Cyrankiewicza, również niewolniczo pracowali nasi rodacy.
Podczas dwudniowego postoju przyłączyli inne grupy dla uzupełnienia eszałomu. My zaś kradliśmy torf z opodal stojących wagonów, aby mieć dobry zapas opału.

Rozpoczęła sie jazda i nowy choć krótki etap naszego życia.
Nowy etap prawie radosny, bo każdy wschód słońca potwierdzał zachodni kierunek naszej wędrówki. Każdy wschód wzniecał o trochę nadzieję powrotu do domu. Myśl, że w każdej chwili możemy wrócić do koszmarnej rzeczywistosci była straszna. Jestem przekonany, że gdyby to nastapiło, duża część nie przezyłaby tej chwili.
Zmienilo sie traktowanie nas. Wagony mogły byc otwierane. Można było na postojach wychodzić na peron, zaopatrywać się w wodę i rozmawiac ze spotkanymi ludźmi.
Konwój z bronią krótką zjawil sie na postojach i pytał czy czegoś nam nie potrzeba. Wsztrzymał nawet objazd pociągu, jeśli trzeba było zaopatrzyc się w wodę.

Nadzieja na wolność i obawa, że w ostatniej chwili kierunek może się zmienić przeplatały się z sobą i trwały prawie 2 tygodnie, po których osiągneliśmy Brześć nad Bugiem. W tym przejściowym obozie była grupa polskich lotników. Dwa miesiące czekali juz na transport. Mieli nadzieję, że teraz wreszcie wyjadą, a my zajmiemy ich miejsce oczekiwania. Dla nas taka perspektywa byłaby znów bezczynnym okresem udreki i pragnienia przejścia za rodzinny próg. Los był nam przychylniejszy. Zjawił sie polski oficer i zebranych nas podzielił na setki. Około południa wyprowadził trzecią setkę, w której się znajdowałem. Prowadził nas sam jeden już bez radzieckij asysty. Wszystkich zebranych, całą gromadę, a trudno mi ocenić ile osób.

Zaprowadzil do wagonów towarowych i kazał się rozlokować i nie oddalać się. Zresztą było to całkiem zbyteczne, bo po sprawdzeniu rozstawy szyn, a były naszej polskiej normy sami się pilnowaliśmy. Przywieziono prowiant rozdzielono na różne porcje. Każdy dzielił się z każdym tak, aby nikt nie był głodny, ale nie obżarty, co mogłoby spowodować zgubne następstwa.

Każde zamknięcie drzwi i przetoczenie wagonu budziło niepewność i kontrolowanie rozstawu. Wśród nocy, przy zamknietych drzwiach wagonu, pociąg ruszył mozolnie, a moze nam sie tylko tak wdawało, posuwał się i stanął.
Rozerwały się drzwi i ku naszemu zdziwieniu zjawili się dwaj ficerowie ruscy co mogło zwiastować coś niedobrego. Skończyło się na przeliczeniu osób w wagonach i wyszli.
Pociąg znów leniwie ruszył, jakby bał się uronić cokolwiek, a my w bezruchu iw ciszy czekalismy na moment przekroczenia granicy, na moment wkroczenia w nowe, inne zycie.

Jakże inne od spowiedzianego, wymarzonego i wytesknionego.
Pociąg wytracał bieg, zatrzymał się, gwizdnął. Na widok napisu-Biała Podlaska- szał radości, łzy, całowanie peronu, wzajemne uściski. Potężny wybuch wyzwolonej tęsknoty, marzeń i pragnień. Koniec koszmarnych dni i nocy.
Ściskaliśmy i całowaliśmy siostry czerwonego Krzyża, które witały nas ciepłą strawą i kawą, ale również ciepłym sercem przytulające nas jak własnych synów, braci czy mężów.
Był to nagły spontaniczny i gwałtowny wybuch radości, radości z przetrwania, przeżycia i powrotu.

Rozlokowano nas w barakach i czekaliśmy, po wykonaniu nam zdjęć, na zaświadczenia o przybyciu. Ukradkiem chodziliśmy do miasta. Zostałem z kolegą zaproszony do państwa Laskowskich przez panią Świątkowską przy ulicy Francuskiej w Białej Podlaskiej. Ugoszczona nas serdecznie, ale my jedliśmy niewiele obawiając się, że zrobimy ?spustoszenie? w zapasach gospodarzy. Mierzyliśmy naszą miarą.

Innym razem ugościł nas obiadem jakiś restaurator. Spotkał nas na rynku i kazał iść ze sobą. Poszliśmy, bo kazał. Dalej czuliśmy się niewolnikami i nie było jeszcze odruchu sprzeciwu.

Radość z powrotu ustępowała miejsca obawie o rodzinę i najbliższych, o własny los i dalsze poczynania.
Czy zastanę wszystkich? Czy zdrowi? Czy na starych miejscach? A jeżeli nie, to gdzie są i co robią?
Po paru dniach zaopatrzeni w zaświadczenia repatriacyjne rozjeżdżaliśmy się w różnych kierunkach, by spojrzeć na wszystko, co bliskie i tak znajome, a jednak dalekie i niewiadome.

Obdarowani prowiantem z paczek unrowskich i zapomogą tysiąca pięciuset złotych czuliśmy się bogaci. Z takim przeświadczeniem wsiadłem do pociągu. Nie wiedziałem, że w kieszeni mam wartość zaledwie kilku szklanek herbaty i tyluż ciastek. Przekonałem się o tym w Mińsku Mazowieckim, w którym wstąpiłem do kawiarni i poprosiłem o mocną herbatę i ciastko. Kelnerka z miłym i pobłażliwym uśmiechem podała mi, a po spożyciu zapłaciłem szóstą część tego, co posiadałem.

W pociągu jadącym do Warszawy spotkałem Zygfryda Sforka z Poznania. Konduktorowi pokazaliśmy nasze zaświadczenia repatriacyjne /już nie speckontygent, ani internowani, tylko repatrianci/, a ten zabierając mi czapkę z głowy powiedział: ?Biedacy!? A zwracając się do podróżnych powiedział: ?Proszę państwa! Widzicie rodaków powracających z raju. Co łaska! Proszę o wsparcie, bo nie wiedzą, co ich czeka.? Nie było go dłuższy czas. Już obawiałem się o czapkę. Przyszedł przynosząc w niej sporo banknotów. Nie chciałem przyjąć. Nie mogłem pogodzić się z tą myślą, że to przecież jałmużna, a my nie jesteśmy żebrakami.

Pozostawił mi to na kolanach, a my nie ruszaliśmy tego datku od nieznajomych i nawet niewidzących nas, bo będących w innych przedziałach, ale współczujących nam osób. Jedna z pań, widząc nasze zakłopotanie, rozliczyła zebrane banknoty po połowie, nałożyła mi czapkę, a pieniądze wcisnęła mi do kieszeni. Zawstydzeni siedzieliśmy cicho do samej Warszawy.

I tu przeżyliśmy nasz ostatni strach w tej podróży. Był to widok żołnierza radzieckiego znajdującego się tuż za mną, gdyśmy oczekiwali na tramwaj. Skąd się tu wziął? Chyba po nas? Tym bardziej, że przyglądał się nam nie mogąc rozpoznać w nas żołnierzy, bo nie w mundurach, a przecież w czapkach i szynelach ruskich.

Ciarki mnie przeszły, a włosy chyba się zjeżyły. Towarzysz mój zbladł, a oczy się rozszerzyły. Wybawił nas tramwaj. Odjechaliśmy z ulgą, bo żołnierz został. To spotkanie było dla nas niesamowite. Powiało grozą wspomnień, co dopiero wczoraj przeżytych lat. Zetkniecie z ludźmi na wolności było męczące. Na Dworcu Głównym w Warszawie otoczyła nas gromadka ludzi i zadawali dziesiątki pytań. Staliśmy oszołomieni, wylęknieni i bezradni. Nie rozumieli, ze należy nam się spokój i odpoczynek, osiągnięcie jak najszybciej rodzinnego domu i czasu na przyjście do równowagi psychicznej. Pobyt w obozie przestawił nasz sposób myślenia i wypaczył patrzenie na świat. Jedynie taksówkarz warszawski stanął koło nas i powiedział do otaczających nas: ?Ludzie! Dajcie im spokój! Nie meczcie ich! Są dość umęczeni! Nie widzicie jak wyglądają??. Chciał uraczyć nas wódką jednak nieśmiało zaprotestowaliśmy. Był to pierwszy nasz protest. Poczęstował nas oranżadą i usadowił w pociągu jadącym do Kutna. Do pociągu na Poznań biegliśmy przez tory. Leżał tam ziemniak, który chwyciłem i przezornie schowałem do kieszeni. Taki dorodny, przyda się.

W wagonie starego typu siedzieliśmy na podłodze. Byliśmy dobrze widoczni i my wiedzieliśmy wszystkich. Ludzie nieufnie patrzyli na nas, a jakaś kobieta pościągała swoje tobołki z bagażnika i schowała pod ławkę, na której siedziała. Gdyśmy z Zygfrydem zaczęli rozmowę, zaczęły się pytania, kto my. Po wyjaśnieniu, że Polacy wyjaśniło się również, że kobieta się bała, że ruscy mogą jej ukraść tobołki. Rozwiązał jeden z nich i ofiarowała nam plecak, który wiozła córce. Rozrzewniła się do łez. Już tylko kilometry dzieliły nas od stacji docelowej. Pożegnałem Zygfryda i innych podróżnych i wysiadłem na małej stacji kolejowej. Ojciec był tu kolejarzem.

Z rozrzewnieniem oglądałem bliskie sercu kąty, dom rodziców, znajome strzechy. Piaszczystą drogę, po której biegałem boso będąc dzieckiem i głęboko odetchnąłem. Jeszcze trzy kilometry, a znajdę się wśród rodziny. A czeka mnie żona, synek i córeczka. Pociąg ruszył, a ja jeszcze stałem na peronie ogarniając wzrokiem wszystko dookoła, a wszystko przypominało mi moje szczenięce lata.

Gdy tak stałem, zbliżył się do mnie znajomy wieśniak, popatrzył i rzekł: ?Chłopie, ale mi cię żal. Kobieta ci nie żyje.? Słowa te jak piorun mnie uderzyły, ale spytałem cicho: ?A dzieci, gdzie?? Odrzekł: ?Jedno też ci nie żyje.? A drugie?- spytałem. ?U rodziców?. A rodzice, gdzie? ?We Wrocławiu?. Poczułem się nagle sam, nikomu i na nic nie potrzebny. I zostałem sam na dalszą drogę usłaną przeszkodami, napiętnowany Uralem. Syn, a miał już 6 i pół roku, gdy dowiedział się, że jestem jego ojcem, przytulił swą główkę do mojej i powiedział: ?Już teraz nie jestem sierotą?.

Rodzice przygarnęli mnie do siebie i troszczyli abym wrócił do sił i równowagi psychicznej. Matce udało się dokarmić mnie iz chuderlaka ważącego 64kg przy 174 cm wzrostu.

Nie mogłem nigdzie otrzymać pracy. Ojciec nalegał i namówił mnie abym dalej ciągnął naukę przerwana przez wojnę. Dwa lata nauki na Studium Przygotowawczym na Wyższe Uczelnie oraz nader życzliwy stosunek wykładowców, ich zrozumienie mego położenia jak również uzyskane rezultaty wróciły mi wiarę we własne siły, a przede wszystkim na powrót wiarę w ludzi.

Pisałem w Kole, w styczniu 1989 roku w 44-tą rocznice mojego aresztowania.

Krótki życiorys własny.

Urodziłem się 9 grudnia 1919 roku w Świętosławicach dany powiat kolski.
Ojciec mój Antoni syn Michała i Apolonii z domu Ulewicz. Rodzice ojca mieli gospodarstwo w Modzerowie koło Izbicy Kujawskiej.
Matka Natalia córka Stanisława Kołodziejczaka i jego żony Anieli z domu Sobolewska. Rodzice matki to rzemieślnicy. Ojciec kowal, a matka rzeźniczka. Mieszkali w Grzegorzewie.

Wychowałem się w Barłogach. Ojciec był pracownikiem PKP. Tu uczęszczałem do szkoły powszechnej, a następnie do siedmioklasowej szkoły w Grzegorzewie. Po jej ukończeniu z wynikiem bardzo dobrym złożyłem egzamin do gimnazjum w Łodzi dokąd po wielu staraniach ojciec otrzymał służbowe przeniesienie, aby móc dzieciom dać chociaż średnie wykształcenie.
Następnie to liceum elektryczne przy Państwowej Szkole Tech.-Przemysł. również w Łodzi.

Wakacje spędzałem na nauce skoków spadochronowych, szybownictwa i pilotażu motorowego kończąc Szkołę Pilotów w Lublinku koło Łodzi.
Tydzień po ukończeniu tejże szkoły zostałem zmobilizowany. Ewakuacja i powrót oraz nauka w liceum do grudnia 1939 roku kiedy to okupant zamknął szkoły. Aresztowania w Łodzi zmusiły mnie do zamieszkania u rodziny matki w Grzegorzewie.
Szczęśliwym trafem zatrudniony zostałem w roku 1940 w Kole jako kierowca u Niemca Richarda Schutze. W roku następnym ożeniłem się z Eugenią z domu Tarkowską i mieliśmy dwoje dzieci- Witolda i Danutę.

Od lipca 1944 do stycznia 1945 przymusowo na tak zwanych okopach w okolicach Koła iw Kole. Po wkroczeniu wojsk sowieckich 19.02.1945 r. do Koła zostałem aresztowany przez NKWD.
22 stycznia 1945 roku deportowany w głąb Związku Radzieckiego i osadzony w łagrach bez sądu. powrót nastąpił 1 listopada 1947 roku.
Córeczka zmarła mając półtora roku w trzy miesiące po moim aresztowaniu.
Żona zmarła 20 sierpnia 1947 roku, a więc krótko przed moim powrotem.

Po okresie rekonwalescencji rozpocząłem naukę na Uniwersyteckim Studium Przygotowawczym we Wrocławiu, bo tu zamieszkiwałem u moich rodziców.
Po ukończeniu wstąpiłem na Wydział Lotniczy politechniki Wrocławskiej. Ze względu na pobyt w łagrach zmuszony zostałem do przerwać stud
Dzięki koledze szkolnemu z lat łódzkich przyjęty zostałem do pracy po dłuższym bezskutecznym jej poszukiwaniu. Pracowałem jako elektrotechnik.
W roku 1953 żenię się powtórnie z Anną z domu Pustówka. Z nią mamy dwoje dzieci- Witara i Wiję.

Po ośmiu latach przechodzę do pracy w żegludze śródlądowej jako pracownik fizyczny, aw latach 1962-1973 to praca taksówkarza. W tym też 1973 jadę do Niemiec do Richarda Schutze, a po powrocie od 1975 do 1979 pracuję jako kierowca.
Stan zdrowia powoduje przejście na rentę inwalidzką. W latach 1976-1984 budujemy z żoną i dziećmi dom w Kole iz Wrocławia przenoszę się tu na stałe.
Mam jedną siostrę Wandę

Pokaż innym:
  • del.icio.us
  • Facebook
  • Google
  • co.mments
  • LinkedIn
  • StumbleUpon
  • Technorati
  • TwitThis
  • Wykop
  • E-mail this story to a friend!
  • Print this article!
Start Slide Show with PicLens Lite PicLens

Losowe wpisy:

Informacje i odnośniki

Dołącz do kompanii komentując, śledząc komentarze i linkując posty ze swojego bloga


Inne posty